Ósemki: czy zawsze trzeba je usuwać?

Zęby mądrości, potocznie ósemki, to ostatnie zęby w łuku, które wyrzynają się zwykle między 17. a 25. rokiem życia, choć zdarza się, że później, a u części osób nie wyrzynają się wcale. Wokół ich usuwania narosło wiele mitów. Jeden z nich brzmi: „ósemki trzeba wyrywać zawsze”. To nieprawda. Decyzja zależy od sytuacji klinicznej, a nie od samego faktu, że ząb istnieje.

Dlaczego ósemki sprawiają problemy?

Są to ostatnie zęby, które się formują, a w łuku zębowym często brakuje dla nich miejsca. Dlatego mogą wyrzynać się:

• prawidłowo, w linii z pozostałymi zębami, w kontakcie z zębem przeciwstawnym,

• częściowo, gdy część korony jest przykryta dziąsłem,

• nieprawidłowo, pochylone w stronę siódemki, do policzka lub języka,

• wcale, pozostając zatrzymane w kości lub pod dziąsłem.

To położenie i towarzyszące mu objawy decydują o dalszym postępowaniu, a nie wiek pacjenta czy sam wygląd zęba.

Kiedy usunięcie ósemki jest uzasadnione?

Najczęstsze wskazania to:

• nawracające stany zapalne tkanek wokół częściowo wyrżniętego zęba (zapalenie kaptura dziąsłowego), objawiające się bólem, obrzękiem, nieprzyjemnym zapachem i trudnością w otwieraniu ust,

• próchnica ósemki, której nie da się skutecznie wyleczyć, najczęściej z powodu trudnego dostępu,

• uszkodzenie sąsiedniego zęba, np. próchnica po stronie stycznej do siódemki lub resorpcja jej korzenia,

• zmiany patologiczne w kości, np. torbiel związana z zatrzymanym zębem,

• ból lub inne dolegliwości powiązane z ósemką, po wykluczeniu innych przyczyn,

• względy związane z planowanym leczeniem, np. ortodontycznym lub ortodontyczno-chirurgicznym, gdy po analizie przypadku lekarz uzna to za potrzebne.

  
  

Kiedy ósemkę można zostawić?

Jeśli ząb:

• wyrżnął się prawidłowo i ma kontakt z zębem przeciwstawnym,

• jest możliwy do dokładnego oczyszczenia szczoteczką i nicią,

• nie powoduje dolegliwości ani zmian w badaniu klinicznym i radiologicznym,

to nie ma powodu, by go usuwać. Podobnie bezobjawowy, zatrzymany ząb, bez zmian w obrazie RTG, może pozostać pod kontrolą. Wiele towarzystw naukowych i wytycznych klinicznych nie zaleca rutynowego, profilaktycznego usuwania bezobjawowych ósemek. Takie zęby wymagają jednak regularnych kontroli, bo sytuacja może się z czasem zmienić.

Czy ósemki powodują stłoczenia zębów?

To bardzo częste pytanie, zwłaszcza u osób po leczeniu ortodontycznym. Dostępne badania nie dają jednoznacznych dowodów, że ósemki są główną przyczyną stłoczeń dolnych zębów przednich. Zęby przesuwają się z wiekiem także u osób, które ósemek nie mają. Dlatego samo „ryzyko stłoczeń” nie jest zwykle wystarczającym powodem do usunięcia zawiązków lub zębów. W przypadku leczenia ortodontycznego ocenia się to indywidualnie.

Jak wygląda diagnostyka?

Podstawą jest badanie kliniczne i zdjęcie pantomograficzne, które pokazuje położenie ósemek, ich zaawansowanie rozwojowe i relację do sąsiednich zębów. W trudniejszych przypadkach, np. gdy korzenie leżą blisko kanału nerwu zębodołowego dolnego, lekarz może zlecić tomografię stożkową (CBCT). Pozwala to zaplanować zabieg i ocenić jego ryzyko.

Jak wygląda zabieg i czego się spodziewać?

Usunięcie ósemki wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Prosty zabieg ekstrakcji trwa zwykle kilkanaście minut, a usunięcie zęba zatrzymanego może wymagać nacięcia dziąsła i bywa dłuższe. Po zabiegu mogą wystąpić:

• ból i obrzęk, najsilniejsze w pierwszych 2-3 dobach,

• ograniczone otwieranie ust,

• niewielkie krwawienie w pierwszych godzinach.

Rzadziej zdarzają się powikłania, takie jak zapalenie zębodołu (tzw. suchy zębodół), zakażenie czy przejściowe zaburzenia czucia po zabiegach w pobliżu nerwów. Ich ryzyko zależy od położenia zęba, dlatego tak ważne jest właściwe zaplanowanie zabiegu.

Zalecenia po usunięciu zęba

• przez pierwsze godziny nie jeść i nie pić gorących napojów, aż do ustąpienia znieczulenia,

• stosować zimne okłady na policzek w pierwszej dobie,

• unikać intensywnego płukania ust, palenia papierosów i wysiłku fizycznego w pierwszych dniach,

• przyjmować leki wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza,

• delikatnie dbać o higienę, omijając okolicę rany w pierwszych dniach,

• zgłosić się do lekarza przy narastającym bólu po kilku dniach, gorączce, nasilającym się obrzęku lub utrzymującym się krwawieniu.

  
  

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Warto umówić wizytę, jeśli pojawia się ból w okolicy ostatnich zębów, obrzęk dziąsła, trudność w otwieraniu ust, nieprzyjemny zapach lub smak w ustach albo krwawienie przy szczotkowaniu w tej okolicy. Warto też wykonać zdjęcie przeglądowe w okresie dorastania, aby ocenić, jak rozwijają się zawiązki ósemek, nawet gdy nic nie boli.

Najczęstsze pytania

Czy każdą ósemkę trzeba usunąć? Nie. Decyzja zależy od położenia zęba, objawów i wyniku badań. Prawidłowo wyrżnięte, zdrowe ósemki, które da się utrzymać w czystości, można zostawić.

Czy usunięcie ósemek jest bolesne? Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym, więc w jego trakcie nie powinno być bólu. Po zabiegu może pojawić się dyskomfort, który ustępuje zwykle w ciągu kilku dni.

Czy można usunąć wszystkie cztery ósemki jednocześnie? W niektórych sytuacjach tak, ale częściej usuwa się je etapami, np. po jednej stronie, aby ograniczyć dolegliwości po zabiegu. Decyzję podejmuje lekarz.

Czy ósemki należy usuwać przed leczeniem aparatem? Nie zawsze. Zależy to od planu leczenia ortodontycznego i od tego, czy ósemki mają wpływ na jego przebieg. Warto omówić to na konsultacji.

Od jakiego wieku można ocenić, czy ósemki będą problemem? Zawiązki widać na zdjęciu pantomograficznym już w okresie dorastania, ale ostateczną decyzję zwykle podejmuje się, gdy ząb jest bardziej rozwinięty lub zaczyna się wyrzynać.

Treść ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Decyzję o leczeniu zawsze należy podjąć po badaniu pacjenta.

usunięcie zęba wawer, wyrywanie zębów wawer, ósemki warszawa, międzylesie